Międzynarodowa integracja gospodarcza jest jednym z najważniejszych zjawisk drugiej połowy XX wieku. Stanowi ona produkt rozwijającego kapitalizmu. W najbliższych co najmniej stu latach będzie podstawowym, jeśli nie najważniejszym, czynnikiem rozwiązywania problemów gospodarczych, i nie tylko, regionów przede wszystkim wysoko rozwiniętych; będzie determinowała tępo ich rozwoju.
Dostosowanie prawa polskiego do wymogów Unii Europejskiej to proces długotrwały. Można wskazać na jego początek, czyli wczesne lata 90-te, gdy Polska podjęła strategiczne decyzje o akcesie do Unii, natomiast koniec procesu harmonizacji jest niezwykle trudny do określenia, ponieważ trwać on będzie przez cały czas naszego członkostwa. Jego istotą jest takie dostosowanie polskich norm prawnych aby umożliwiły nam wdrożenie naszego rynku w rynek Wspólnoty i funkcjonowanie w nim przez cały okres członkostwa.
Dostosowanie polskiego prawa do prawa Unii europejskiej nie jest jednak tylko wynikiem wymogów jakie Unia stawia swoim kandydatom; jest to również harmonizacja z najnowocześniejszym i najskuteczniejszym systemem norm prawnych we współczesnym świecie, szczególnie jeśli chodzi o sferę gospodarki. Nawet w przypadku, gdy nie ubiegalibyśmy się o członkostwo w Unii Europejskiej, z biegiem czasu realia rynków całego świata i proces globalizacji zmusiłyby nas do unowocześnienia naszego systemu prawnego na wzór Wspólnot Europejskich, abyśmy, jako pełnoprawny partner mogli uczestniczyć w ogólnoświatowej wymianie gospodarczej, handlowej, mieć zapewniony dostęp do rynków europejskich, a nie byłoby to możliwe w przypadku, gdyby nasz system prawny odbiegał od porządku Unii. Jest to główny motyw olbrzymiego przedsięwzięcia jakim jest harmonizacja prawa polskiego z prawem państw UE. W przypadku zaniechania procesu dostosowawczego skazali byśmy się na stopniową, drastyczną w skutkach izolację przede wszystkim gospodarczą, ale i polityczną w stosunku do reszty Europy.
Użycie słowa " proces" jako określenia dla harmonizacji systemu prawnego jest tu całkowicie zamierzone, ponieważ oddaje złożoność i ciągłość podjętych działań`1, które rozpoczęły się w momencie podpisania Układu Europejskiego(16 grudnia 1991r.), stowarzyszającego nasz kraj ze Wspólnotami Europejskimi.
W artykułach 68 i 69 Polska zobowiązała się do podjęcia wszelkich wysiłków w celu dostosowania jej prawa do wymogów Unii europejskiej, co jest traktowane jako warunek wstępny w procesie negocjacyjnym. W Układzie Europejskim wymieniono także dziedziny prawa, które wymagają tejże harmonizacji w pierwszej kolejności. W późniejszym okresie Unia wystosowała szereg dokumentów dla państw aspirujących do członkostwa, w których zawarła swe opinie oraz liczne dyrektywy, jakie muszą być spełnione w procesie harmonizacji. Wprawdzie nie wszystkie dokumenty z formalnoprawnego punktu widzenia- chociażby Biała Księga Komisji Europejskiej z 1995 roku miały charakter wiążący, to jednak jasno dawały do zrozumienia, jakie dziedziny prawa i pod jakim kątem powinny zostać zmienione oraz określały jakie działania powinny zostać podjęte w celu realizacji tej zmiany.( Późniejsze dokumenty wydane przez Unię Europejską, jak chociażby Accesion Partnership (Partnerstwo dla członkostwa), miały już bardziej zobowiązujący charakter)2. Powstawały one przy współpracy ze stroną polską i miały swoje odpowiedniki w naszym kraju: Narodowy Program Przygotowania do Członkostwa, w którym prócz obszarów dostosowania określona jest także dynamika procesu harmonizacji w krótszych i dłuższych okresach.
Pojęcie "harmonizacja" prawa należy odróżnić od jego "unifikacji". unifikacja prawa oznacza zastąpienie krajowych porządków prawnych przez przepisy wspólne dla państw uczestników takiej operacji. Przepisy te mają charakter jednolity i stosuje się je odpowiednio we wszystkich krajowych ustawodawstwach. Harmonizacja polega natomiast na zbliżeniu ( approximation) poszczególnych porządków prawnych w celu likwidacji występujących pomiędzy nimi różnic3 Pojęcie "harmonizacja" występuje zamiennie z pojęciem " zbliżenie" i " koordynacja".
ZASADY HARMONIZACJI PRAWA SPÓLEK NA SZCZEBLU WSPÓLNOT EUROPEJSKICH
Potrzeby Wewnętrznego rynku Europejskiego zmuszają Wspólnotę do działań zmierzających przede wszystkim do usunięcia różnic prawnych poprzez harmonizację krajowych systemów prawa spółek oraz do stworzenia ponadnarodowych form spółek , które mogłyby działać na całym jej obszarze. Podstawy prawne tych działań zostały stworzone w Traktacie o Wspólnotach Europejskich. Zbliżenie krajowych systemów prawa spółek jest działaniem najbardziej istotnym, a to ze względu na potrzebę stworzenia we Wspólnocie stosunków podobnych do tych jakie obowiązują na rynku wewnętrznym. Aby realizować ten cel ustawodawca wspólnotowy może dopasować instrument prawny jakim będzie się posługiwał. Artykuł 189 Traktatu Rzymskiego stanowi " Parlament działając wspólnie z Radą wydaje rozporządzenia , dyrektywy, rekomendacje i opinie" Z pośród wymienionych jedynie rozporządzenia i dyrektywy mają znaczenie w omawianym kontekście. Zgodnie z w/w artykułem dyrektywa "jest wiążąca odnośnie zamierzonego skutku, w odniesieniu do każdego państwa członkowskiego, do którego jest skierowana, zostawiając jednak władzom krajowym wybór formy i metod". Dyrektywa nie tworzy zatem formalnego prawa jednolitego, jedynie stanowi podstawę do zmiany krajowych porządków prawnych tak by ich regulacje były przedmiotowo równoważne pod względem skutków. Rozporządzenia natomiast mają "zastosowanie ogólne" oraz " obowiązują w całości i stosuje się je bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich"(art. 189 ust.2). Wynika stąd, że rozporządzenia nie mają statusu prawa krajowego, lecz status prawa Wspólnot, co z kolei oznacza, iż jest ono właściwe jedynie tam, gdzie istniejący w państwach członkowskich stan prawny może zostać zmieniony bez przekształcenia norm krajowych. Ponieważ Europejskie Prawo Spółek pozostaje nadal prawem krajowym, każda spółka we Wspólnocie musi podlegać porządkowi prawnemu określonego państwa członkowskiego. O tym zaś, któremu prawu krajowemu spółka podlega decydują normy kolizyjne międzynarodowego prawa spółek. Ponieważ są one częścią składową krajowych porządków prawnych państw członkowskich muszą one być ukształtowane tak, by spełniały wymagania swobody prowadzenia działalności gospodarczej i swobody świadczenia usług. Oznacza to, iż prawo kolizyjne państw członkowskich musi zagwarantować, że spółki mające według prawa państwa członkowskiego zdolność prawną lub mogące być podmiotem praw i obowiązków, posiadają tę zdolność także na obszarze wspólnoty. Artykuł 7a Traktatu Rzymskiego w brzmieniu ustalonym w Maastricht stwierdza, że " Rynek wewnętrzny obejmuje obszar bez granic wewnętrznych, na którym zgodnie z postanowieniami niniejszego Traktatu zostaje zapewniony swobodny przepływ towarów, usług i kapitału". Dla realizacji tych celów Traktat wymienia obszary, w których przewidziana jest działalność organów Wspólnoty. Jednym z nich jest zbliżenie regulacji prawnych państw członkowskich w stopniu koniecznym dla funkcjonowania wspólnego rynku.(art. 3(4)). Twórcą teorii rynku wewnętrznego był Adam Smith. Krytykując merkantylistyczne podziały rynku ogólnoświatowego na odseparowane od siebie rynki krajowe, sformułował koncepcję rynku jednolitego dla wszystkich państw7. Program tworzenia rynku wewnętrznego został zakreślony przez Komisję Europejską w 1985 roku w tzw. " Białej Księdze". Jednolity Akt Europejski (1986r) przewidywał zakończenie realizacji tego programu do 31 października 1992 roku. Termin ten nie został dotrzymany. Funkcjonowanie rynku wewnętrznego opiera się na zagwarantowaniu czterech swobód: przepływu osób, usług , towarów i kapitału. Członkami Wspólnot są państwa o dwóch zasadniczo różniących się kulturach prawnych: anglosaskiej(Wielka Brytania i Irlandia) oraz kontynentalnej. Ta ostatnia grupa nie jest jednolita, można w niej wyróżnić kulturę prawną opartą na wzorcach germańskich, romańskich oraz skandynawskich.8Konieczność ułatwienia obrotu gospodarczego wewnątrz Wspólnot, dążenie do stworzenia rynku wewnętrznego opartego na wyżej wymienionych swobodach, uczyniły niezbędnymi zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich poprzez przyjęcie wspólnych dla nich standardów prawnych realizujących cele zakreślone w Traktacie. Szczególnie ważnym okazało się zapewnienie podobnych warunków dla działania podmiotów gospodarczych, które najczęściej są tworzone w formie spółek prawa handlowego. nie oznacza to jednak, że prawo spółek poszczególnych państw członkowskich różni się diametralnie. Wręcz przeciwnie. Spośród całości systemowej prawa prywatnego, prawo spółek wykazuje najbardziej podobieństwo między ustawodawstwami państw członkowskich9. Intensyfikacja działalności i ekspansja spółek poszerzyły zakres ich aktywności na rynki międzynarodowe. By ułatwić możliwość działania spółek na obszarze wspólnego rynku zrodziła się potrzeba stopniowej minimalizacji różnic dotyczących tworzenia i działania spółek w prawodawstwach państw członkowskich . Przyjęcie wspólnych standardów prawnych zwiększa bezpieczeństwo obrotu, zapewnia większą przejrzystość prawa, a przede wszystkim jest elastycznym instrumentem ułatwiającym podjęcie i prowadzenie przez spółki działalności gospodarczej opartej na zasadzie równości podmiotów i na zakazie dyskryminacji na całym terytorium Wspólnotowym. Jedną ze swobód składających się na funkcjonowanie wspólnego rynku jest prawo prowadzenia działalności gospodarczej (freedom of establishment). Obejmuje ono " prawo podejmowania działalności gospodarczej na własny rachunek, oraz prawo zakładania i kierowania przedsiębiorstwami , zwłaszcza spółkami w rozumieniu art. 58{2}, zgodnie z przepisami stanowionymi dla własnych obywateli przez państwo członkowskie, w którym działalność jest podejmowana" art. 52.Obywatel wspólnotowy, który osiedla się w innym państwie członkowskim w celu podjęcia tam działalności gospodarczej, winien być w świetle art.43(52) TWE traktowany w tym zakresie jak obywatel tego państwa. Podstawę swobody prowadzenia działalności gospodarczej stanowi zakaz dyskryminacji ze względu na obywatelstwo skierowany do państw Wspólnoty i związany z nim obowiązek tych państw zapewnienia traktowania narodowego obywatelom wspólnotowym w zakresie podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej na swoim terytorium.10. Przepisy TWE gwarantują jednak państwom członkowskim Wspólnoty prawo zastosowania wobec obywateli innych państw członkowskich zamierzających podjąć i prowadzić działalność gospodarczą na ich terytorium ograniczeń dwojakiego rodzaju. Pierwsze z nich wiążą się z charakterem lub cechami pewnych form działalności zawodowej i pozwalają państwu na zastrzeżenie prawa prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie takich zawodów wyłącznie dla własnych obywateli (art. 45(55)TWE). Drugie dotyczą zachowania obywateli innych państw członkowskich i zezwalają władzom państwa przyjmującego na stosowanie przepisów prawnych i administracyjnych, które przewidują szczególną regulację w stosunku do cudzoziemców ze względu na porządek, bezpieczeństwo lub zdrowie publiczne (art.46 (56)TWE)11. Zgodnie z postanowieniami art.45(55) TWE przepisy traktatu dotyczące swobody prowadzenia działalności gospodarczej nie mają zastosowania do działalności, która w danym państwie członkowskim stale lub przejściowo związana jest z wykonywaniem władzy publicznej. Dokonanie wykładni przepisów art. 45(55)TWE oraz, co w tym wypadku posiada zasadniczą wag, ustalenie zakresu przedmiotowego stosowanych na jego podstawie wyłączeń związane jest z koniecznością sprecyzowania pojęcia władzy publicznej. Zadanie to napotyka jednak wiele trudności, ponieważ pojęcie władzy publicznej nie zostało zdefiniowane w przepisach TWE, a orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości również go nie wyjaśnia. Wydaje się, że ustalenia zakresu zastosowania art. 45(55)TWE w zamierzeniu służyć miały postanowienia ustępu drugiego tego artykułu, które upoważniają Radę do podjęcia kwalifikowaną większością głosów na wniosek Komisji decyzji o wyłączeniu stosowania przepisów Traktatu dotyczących swobody prowadzenia działalności gospodarczej wobec poszczególnych rodzajów działalności(art.45(55)ust.2 TWE). Do tej pory jednak Rada nie skorzystała z przysługujących jej w tym zakresie uprawnień, co powoduje, że po upływie okresu przejściowego przepis ten stał się faktycznie martwą literą. Postanowienia art.45(55)TWE wyłączają stosowanie przepisów TWE gwarantujących swobodę prowadzenia działalności gospodarczej w odniesieniu do działań, które w danym państwie członkowskim stale lub przejściowo związane są z wykonywaniem władzy publicznej. Przepis ten ma na celu nie dopuszczenie do sytuacji, w których obywatel państwa członkowskiego mógłby w związku z tym korzystać tam z władczych, wynikających z prawa kraju, którego jest obywatelem, uprawnień w stosunku do obywateli państwa przyjmującego. Można zatem przyjąć, że przepisy traktatu dotyczące swobody prowadzenia działalności gospodarczej nie mają zastosowania w takich przypadkach, w których mógłby powstać stosunek hierarchicznej nadrzędności między osobą zamierzającą zgodnie z art. 43(52)TWE podjąć i prowadzić działalność gospodarczą w innym państwie członkowskim a obywatelami tego państwa. Art. 54 TWE zawiera katalog działań organów wspólnotowych. Rada i Komisja po konsultacji z Komitetem Społeczno-Ekonomicznym oraz Parlamentem Europejskim obowiązane są stopniowo znosić ograniczenia w zakresie: " warunków tworzenia agencji, oddziałów i filii(spółek) na terytorium państw członkowskich Wspólnot Europejskich, oraz warunków dopuszczania na to terytorium personelu należącego do centrali tych firm w celu objęcia stanowisk kierowniczych lub nadzorczych w tych agencjach, oddziałach i filiach". Rada i Komisja mają za zadanie m.in. koordynowanie prawodawstw państw członkowskich w dziedzinie prawa spółek. Chodzi tu o ujednolicenie w obrębie Wspólnot gwarancji dotyczących ochrony wspólników i osób trzecich(art.54{3}g). Artykuł ten nakłada na organy Wspólnoty obligacje do " koordynowania w niezbędnym zakresie przepisów ochronnych, które w interesie wspólników oraz osób trzecich są przewidziane w państwach członkowskich w odniesieniu do spółek w rozumieniu art. 58 ust.2 TWE i służą równorzędnemu ukształtowaniu tych przepisów"- przytoczenie art.58 ust.2 TWE. Artykuł 58 Traktatu Rzymskiego stanowi, że " spółki lub firmy, które zostały założone zgodnie z ustawodawstwem któregokolwiek z państw członkowskich, i które mają swoją siedzibę statutową, zarząd lub główne przedsiębiorstwo w obrębie Wspólnoty, mają być traktowane jak osoby fizyczne będące obywatelami państw członkowskich w zakresie swobody prowadzenia działalności gospodarczej". Paragraf drugi tego artykułu zawiera definicję spółki: " Przez spółki lub firmy rozumie się spółki lub firmy założone na podstawie przepisów prawa cywilnego lub handlowego, włączając spółdzielnie, oraz inne osoby prawne prawa publicznego, lub prywatnego, z wyłączeniem tych, które nie prowadzą działalności zarobkowej". Swoboda prowadzenia działalności gospodarczej polega na eliminacji barier stworzonych przez narodowe systemy prawne. Bariery takie mogłyby uniemożliwiać, bądź utrudniać prowadzenie takiej działalności przez spółki pochodzące z innego państwa członkowskiego. Swoboda zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej obejmuje swoim zakresem tak szerokie spektrum działań jak: zakładanie filii, oddziałów, agencji, prawo dostępu do sądów, dostępu do różnych form finansowania, pełna zdolność do czynności prawnych, prawo dostępu do subsydiów rządowych, wszystko to w oparciu o brak dyskryminacji ze względu na narodowość12. Swoboda ta opiera się na zasadzie traktowania narodowego, czyli ani gorszego ani lepszego aniżeli spotyka to osoby fizyczne lup prawne z państwa przyjmującego. Takie traktowanie ma na celu wyrównanie szans w zakresie dostępu do rynków, przez podmioty zarówno krajowe, jak i pochodzące z innego państwa członkowskiego. Państwo członkowskie nie może uzależniać podjęcia działalności na swoim terytorium przez spółkę pochodzącą z innego państwa od pozwolenia lub też specjalnej koncesji. Traktat przyznaje spółkom oraz osobom fizycznym prawo do korzystania ze swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Problemem jednakże jest określenie narodowości spółki. Artykuł 58 TWE stanowi, że spółka zarejestrowana ma być zgodnie z ustawodawstwem któregokolwiek z państw członkowskich i ma mieć swoją siedzibę statutową lub zarząd bądź główne przedsiębiorstwo na terenie Wspólnoty. Swoboda w zakresie poruszania się obywateli i spółek różni się znacznie. Osoby fizyczne przekraczając granicę, mogą podjąć pracę na terytorium innego państwa członkowskiego, natomiast spółki musiałyby przenieść swoją główną siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego. Takie przeniesienie nie jest jednak łatwe. Zasada swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej nie byłaby możliwa do urzeczywistnienia gdyby zachowane zostały różnorodności w porządkach prawnych państw członkowskich dotyczące prawa spółek. Podstawą harmonizacji prawa spółek są przepisy Traktatu. Próbę harmonizacji tego prawa podjęto również w oparciu o umowy międzynarodowe, zawierane na podstawie artykułu 220 Traktatu. Artykuł ten stanowi, że "państwa członkowskie w razie potrzeby podejmą rokowania między sobą w celu zapewnienia swoim obywatelom między innymi: wzajemnego uznawania spółek lub firm w rozumieniu art. 58{2}TWE, zachowania osobowości prawnej, przeniesienia siedziby z jednego kraju do innego, oraz możliwości łączenia spółek i firm podlegających prawu różnych państw" artykuł 220{4}. Charakter tych konwencji międzynarodowych jest sporny.13 Jedni autorzy zaliczają je do prawa wspólnotowego, inni odmawiają im takiego charakteru. Głównym celem harmonizacji na podstawie umowy międzynarodowej w tym obszarze było usunięcie norm kolizyjnych dotyczących spółek14. Szczególnie ważne jest rozstrzygnięcie jakie prawo należy stosować do spółki, czy prawo państwa, czy prawo państwa według którego została ona zarejestrowana. Problem ten pojawia się szczególnie wtedy gdy spółka rządzona przepisami prawnymi jednego państwa, rozpoczyna działalność na terenie drugiego państwa. Idealnym rozwiązaniem byłoby uznanie tej spółki przez ustawodawstwo państwa, w którym rozpoczyna ona swoją działalność. 29. 02 1968 roku sześć państw członkowskich Wspólnot podpisało Konwencję " O wzajemnym uznawaniu spółek i osób prawnych". Konwencja ta nie weszła w życie, gdyż Holandia jej nie ratyfikowała. Konwencja ta przyjmuje liberalne wymogi uznawania spółek i osób prawnych. Inaczej niż reguluje to Traktat, konwencja obejmuje pojęciem spółek i firm także spółki cywilne i przedsiębiorstwa, których celem nie jest prowadzenie działalności gospodarczej15. Natomiast osoby prawne prawa publicznego podlegają Konwencji wówczas, gdy wykonują jakąkolwiek działalność gospodarczą, która ma charakter odpłatny, nie musi być jednak nastawiona na zysk16. Oprócz spółek uznane mogą być także inne podmioty prawa prywatnego i publicznego, jeśli spełniają warunki, jakie Konwencja nakłada na spółki i jeśli prowadzi działalność gospodarczą za wynagrodzeniem. Koniecznymi według Konwencji wymogami dla ważności uznania są: zdolność posiadania praw i obowiązków, czyli istnienie własnego majątku, który jest odrębny od majątku wspólników; posiadanie osobowości prawnej nie jest konieczne, utworzenie spółki zgodnie z ustawodawstwem któregoś państwa członkowskiego oraz posiadanie siedziby na terenie Wspólnoty. W sytuacji gdy warunki te są spełnione, spółki utworzone według prawa państwa uczestnika Konwencji są ex lege uznane na terytorium innego państwa sygnotariusza Konwencji. Skutkiem prawnym spółki lub osoby prawnej jest przyznanie jej zdolności prawnej, którą nabyła w państwie jaj powstania17. Interesującym w tym zakresie może być doświadczenie USA, gdzie sąd badając problematykę osobowości prawnej lub stosunków wewnętrznych spółki opiera się na prawie stanu, gdzie spółka została zarejestrowana. Wynika to z przepisów amerykańskiej konstytucji, której artykuł 14 stanowi, że każdy stan musi uznać akty prawne i procedury innych stanów oraz, musi stosować do spółki prawo stanu w którym została ona zarejestrowana18. Oznacza to, że nawet jeśli spółka przeniesie swoją główną siedzibę do innego stanu, prawem ją wiążącym będzie prawo stanu w którym dokonano jej pierwszej rejestracji19. Sytuacja USA jest jednak odmienna od sytuacji występującej we Wspólnocie. Prawo spółek w poszczególnych stanach wykazuje znacznie więcej podobieństwa aniżeli ma to miejsce w Unii Europejskiej. Różnice w unormowaniach pomiędzy stanami dotyczą zwłaszcza wysokości wymaganego do założenia spółki kapitału, spraw podatkowych, ochrony udziałowców, oraz osób trzecich. Najkorzystniejsze warunki do zakładania spółek istnieją w Delaware, co powoduje, że ten oto stan upodobało sobie bardzo wiele spółek, wybierając go na miejsce swojej rejestracji. Harmonizacja prawa spółek na szczeblu wspólnotowym miała natomiast w swoim założeniu służyć eliminacji "efektu Deleware", czyli ucieczki spółek z krajów o mniej sprzyjającym dla nich ustawodawstwie do krajów, gdzie wymogi prawne są bardziej liberalne i korzystne. Dla zilustrowania tego problemu przytoczyć można na przykładzie liczby publicznych spółek akcyjnych, która w Luksemburgu jest 10 razy większa niż w Niemczech20. Proces harmonizacji prawa spółek zapoczątkowany Traktatem Rzymskim przebiegał z różnym natężeniem. Pierwszą dyrektywę wydano w 1968 roku, ale kryzys ekonomiczny, jaki wybuchł w 1973 roku spowolnił postęp zmierzający do realizacji czterech swobód w ramach wspólnego rynku. Dopiero połowa lat 80-tych przyspieszyła zapoczątkowane wcześniej dążenia. Wydana przez Komisję Biała Księga i Jednolity Akt Europejski (1986), który wniósł do Traktatu artykuł 100A dały impuls w kierunku harmonizacji prawa spółek i wydania nowych dyrektyw w tej dziedzinie. Artykuł 189 TWE stwierdza, że dla wykonania zadań wynikających z Traktatu, "Parlament Europejski działający wspólnie z Radą, Rada oraz Komisja wydaje rozporządzenia, dyrektywy, podejmuje decyzje, wydaje zalecenie oraz opinie". Harmonizacja prawa spółek w Traktacie Rzymskim opiera się na artykule 54{3}g, na jego podstawie przewiduje się możliwość wydawania dyrektyw, zmierzających do " koordynacji postanowień wymaganych przez prawa państw członkowskich dla ochrony wspólników i osób trzecich, aby ujednolicić te gwarancje w obrębie Wspólnoty". Interpretacja tego artykułu jest przedmiotem kontrowersji, nie bardzo bowiem wiadomo kim są te osoby trzecie20. Spór dotyczy zwłaszcza czy tymi "osobami trzecimi" są też pracownicy. Interesującym jest również, że spośród uchwalonych dyrektyw tylko jedna-Trzecia Dyrektywa swoją ochroną otacza wspólników. W literaturze pojawiły się dwie teorie dotyczące powoływania się na przepis artykułu 54{3}g Traktatu w przypadku podejmowania działań zmierzających do harmonizacji prawa spółek: Teoria bardziej restrykcyjna głosi, że artykuł ten można wykorzystać jako podstawę do harmonizacji tylko w sytuacji gdy bezpośrednio ma służyć ochronie prawa do podejmowania działalności gospodarczej, czyli wtedy, gdy chodzi o znoszenie przeszkód utrudniających realizację prawa do swobodnego podejmowania działalności gospodarczej. Teoria bardziej liberalna pozwala na wykorzystanie tego przepisu przez organy Wspólnoty w przypadku podejmowania działań, które mogą mieć także pośredni związek z ochroną prawa dla swobodnego podejmowania działalności gospodarczej. Praktyka idzie jeszcze dalej bowiem organy Wspólnoty traktują artykuł 54{3}g jako podstawę działań zmierzających do harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w każdej sytuacji, która służy realizacji celów wspólnotowych. W doktrynie krytykowano zwłaszcza fakt nieterminowej implementacji dyrektyw do ustawodawstw narodowych. nieterminowe wdrażanie dyrektyw do krajowych porządków prawnych jest niezgodne z celem, jakiemu mają one służyć. Uniemożliwia to bowiem osiągnięcie równych standardów dla wszystkich państw członkowskich w materii objętej regulacją i prowadzi do dyskryminacji w zakresie ochrony wspólników i osób trzecich. Krytykuje się również sposób regulacji w sensie technicznym, dokonując podziału dyrektyw na: Dyrektywy pierwszej generacji, to jest Pierwsza i druga dyrektywa, które są bardzo szczegółowe i nie zostawiają wiele swobody państwom członkowskim, jeśli chodzi o wybór metody implementacji do krajowych porządków prawnych. dyrektywy drugiej generacji to pozostałe dyrektywy, które pozostawiają państwom członkowskim więcej swobody w zakresie doboru form i sposobów wdrażania( Czwarta dyrektywa zawiera 41 opcji zależnych od państw członkowskich i 35 zależnych od samej spółki).Krytyka zarzuca metodzie harmonizacji prawa spółek , za pomocą dyrektyw, że wpływa ona blokująco na rozwój prawa spółek w państwach członkowskich. Podjęcie działalności ustawodawczej przez organy Wspólnoty wyłącza na danym polu kompetencje państw członkowskich do stanowienia aktów prawnych, które byłyby sprzeczne z przepisami Wspólnotowymi(doktryna zajętego pola). Procedura wydawania wspólnotowych aktów prawnych jest procesem długotrwałym. nie wydaje się jednakby miała ona blokować rozwój prawa spółek w państwach członkowskich, a co za tym idzie, wstrzymywać rozwój gospodarczy. Należy za to zauważyć, że harmonizacja prawa spółek na płaszczyźnie wspólnotowej oparta na kompromisie pomiędzy rozwiązaniami prawnymi różnych państw, może raczej wzbogacać, ożywiać krajowe systemy prawne stymulując ich modernizację. Za przykład posłużyć może rozwój prawa do pełnej i stałej informacji w sprawach, które poprzednio stanowiły chronione tajemnice firmy.
